Pakiet wyborczy dla mężów zaufania i obserwatorów społecznych

Moja obwodowa komisja wyborcza

Pakiet wyborczy

dla mężów zaufania

i obserwatorów społecznych.

Wybory samorządowe 2018 roku.

Komitet Obywatelski przy Lechu Wałęsie

Informacja dla kandydatów

na mężów zaufania i obserwatorów społecznych

  1. Osoby, które chcą zostać mężami zaufania lub obserwatorami społecznymi, powinny zgłaszać się do terenowych biur komitetów ugrupowań demokratycznych.
  2. Uprawnienia mężów zaufania są większe od uprawnień obserwatorów, dlatego zachęcamy właśnie do takiej formy uczestnictwa.
  3. Prosimy o jak najwcześniejsze deklaracje uczestnictwa, zapewni to możliwie najlepsze podzielenie obowiązków.
  4. Każdy mąż zaufania i obserwator społeczny działający z ramienia lub za pośrednictwem Koalicji Obywatelskiej otrzyma pakiet materiałów instruktażowych oraz dostęp do filmów instruktażowych. Na podanych dalej stronach będą linki do postanowień i wzorów dokumentów PKW oraz wszystkie potrzebne adresy i numery telefonów. Pakiet i filmy będzie można dodatkowo pobrać ze strony internetowej https://www.wolne-wybory.pl oraz https://wolontariuszewolnychwyborow.pl/ .
  5. Praca mężów zaufania i obserwatorów jest nieodpłatna.
  6. Mężowie zaufania mają prawo do umieszczania uwag w protokołach komisji oraz mogą asystować przy przekazywaniu protokołów z komisji obwodowej do komisji terytorialnych. Obserwatorzy społeczni nie mają takiego prawa.
  7. Mężowie zaufania i obserwatorzy społeczni mają prawo nagrywać pracę komisji za wyjątkiem samego aktu głosowania. Mogą być filmowane przygotowania, spisywanie protokołów, liczenie i wszelkie inne czynności, w których nie uczestniczą wyborcy.
  8. Mężowie zaufania mogą żądać dołączenia nośników z nagraniami do protokołów z pracy komisji. Nośniki nie będą zwracane przez komisję, dlatego ważne, by o ile to możliwe, skopiować ich zawartość przed przekazaniem przewodniczącemu komisji celem dołączenia do protokołu.
  9. Upoważnienia dla mężów zaufania i obserwatorów społecznych są ważne do obu komisji, to jest komisji przeprowadzającej głosowanie (OKW1) i komisji ustalającej wynik głosowania (OKW2)
  10. Jednocześnie w lokalu może przebywać tylko jeden obserwator danej organizacji lub mąż zaufania danego komitetu. Komitet bądź organizacja mogą jednak wyznaczyć więcej niż jedną osobę. Obserwatorzy i mężowie zaufania mogą się zmieniać, celem zapewnienia ciągłości obserwacji.
  11. Mężowie zaufania będą mogli na podstawie tych samych upoważnień uczestniczyć w drugiej turze wyborów, o ile kandydat na wójta/burmistrza/ prezydenta, którego komitet reprezentują, przejdzie do drugiej tury. Obserwatorzy społeczni nie mają tego ograniczenia.
  12. Osoba, która była mężem zaufania w pierwszej turze, może być obserwatorem w drugiej.
  13. Można być mężem zaufania kilku kandydatów oraz być obserwatorem w kilku komisjach. W takim wypadku trzeba dysponować osobnymi upoważnieniami od każdego kandydata lub do każdej komisji.
  14. Mężowie zaufania i obserwatorzy będą proszeni o wypełnianie na bieżąco „listy kontrolnej”, która pomoże w ustaleniu, czy nie nastąpiły poważne naruszenia.
  15. Mąż zaufania i obserwator będą proszeni o sporządzenie krótkiego protokołu na potrzeby komitetów ugrupowań demokratycznych. Jeśli z protokołu będzie wynikało, że doszło do poważnych nadużyć, należy jak najszybciej poinformować o tym fakcie komórkę wskazaną w protokole.
  16. Wskazane jest, by mężowie zaufania i obserwatorzy społeczni posiadali kopie protokołów komisji, sfotografowanych lub skopiowanych.

Lista kontrolna dla mężów zaufania i obserwatorów społecznych

Wybory samorządowe 21 października 2018 roku.

Komisja do przeprowadzenia głosowania (OKW1)

Imię i nazwisko obserwatora (drukowane litery) …………………………..……………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………..……………………………

Województwo, powiat miejscowość ………………………………………………………..…………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………..…………………………

Numer i nazwa komisji ……………………………………………………………………..……………………………

Czas obserwacji (data godziny) …………………………………………………………………………………………………..

  1. Ilu członków komisji weszło do lokalu ? ………………………………
  2. Czy sprawdzono i zapieczętowano urnę/urny? TAK NIE
  3. Czy przeliczono i ostemplowano karty TAK NIE
  4. Czy zabezpieczono pieczęć po ostemplowaniu kart? TAK NIE
  5. Czy do kart do głosowania miały dostęp osoby postronne? TAK NIE
  6. Czy komisja miała spisy wyborców? TAK NIE
  7. O której godzinie otwarto lokal? ……………………………….
  8. Czy wyznaczono członka/członków komisji do pilnowania tajności głosowania przy urnie?

TAK NIE

  1. Czy przez cały okres obserwacji był taki członek komisji? TAK NIE
  2. Czy przez cały okres obserwacji w lokalu przebywało co najmniej 2/3 członków składu komisji w tym przewodniczący lub wiceprzewodniczący TAK NIE
  3. Czy sprawdzano tożsamość osób którym wydawano karty? TAK NIE
  4. Czy w trakcie głosowania dochodziło do zakłóceń? TAK NIE
  5. Czy poza komisją byli mężowie zaufania? TAK NIE
  6. Czy mężowie zaufania i obserwatorzy posiadali plakietki z imieniem nazwiskiem, nazwą komitetu bądź organizacji ? TAK NIE
  7. Czy przewodniczący i członkowie komisji utrudniali/uniemożliwiali pracę mężom zaufania lub obserwatorom? TAK NIE
  8. Czy członkowie komisji ds. ustalania wyników wyborów stawili się w lokalu komisji przed zamknięciem lokalu? TAK NIE
  9. Czy sporządzanie protokołów przebiegało zgodnie z zaleceniami PKW i bez incydentów?

TAK NIE

  1. Czy udostępniono mężom zaufania i obserwatorom kopie protokołu?

TAK NIE

  1. Uwagi …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

 

Podpis

Lista kontrolna dla mężów zaufania i obserwatorów społecznych

Wybory samorządowe 21 października 2018 roku.

Komisja do ustalenia wyników głosowania (OKW2)

Imię i nazwisko obserwatora (drukowane litery) ………………………………….……………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………..………………….…………

Województwo, powiat miejscowość …………………………………………………..……………………………… ……………………………………………………….………………………………………………………………..……………….….….…

Numer i nazwa komisji …………..……………………………………………………………..……………………..………

Czas obserwacji (data godziny) ……………………………………………………………………………………….…………..

  1. Czy komisje razem przeliczyły karty i ilość podpisów na listach wyborców?

TAK NIE

  1. Czy członkowie OKW1 w obecności członków OKW2 ustalili liczbę:
    1. niewykorzystanych kart do głosowania, TAK NIE
    2. zaświadczeń o prawie do głosowania, TAK NIE
    3. aktów pełnomocnictwa. TAK NIE
  2. Czy przekazanie odbyło się sprawnie i bez incydentów? TAK NIE
  3. Czy wnoszono uwagi do protokołu? TAK NIE
  4. Czy komisja pracowała wspólnie? TAK NIE
  5. Jak to było w praktyce realizowane?

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

  1. Czy w pierwszej kolejności przeliczono karty umieszczone w kopertach? (głosowanie korespondencyjne. TAK NIE
  2. Czy komisja oddzieliła karty nieważne/uszkodzone? TAK NIE
  3. Czy je przeliczono? TAK NIE
  4. Czy następnie podzielono kary według rodzajów głosowań ? TAK NIE
  5. Czy zabezpieczono pakiety kart z wynikami innymi niż liczone w pierwszej kolejności?

TAK NIE

  1. Czy karty z głosami uznanymi za nieważne oglądali wszyscy obecni członkowie komisji?

TAK NIE

  1. Czy rozłożono karty z ważnymi głosami na stosy, osobno dla każdego kandydata, przeliczono i wynik wpisano do protokołu? TAK NIE
  2. Czy osobno spakowano w pakiety poszczególne głosy, opieczętowano i zabezpieczono?

TAK NIE

  1. Czy następnie komisja przeszła do sprawdzenia ilości ważnych głosów w wyborach do rad powiatu / rady miasta st. Warszawy? TAK NIE
  2. Czy karty z głosami uznanymi za nieważne oglądali wszyscy obecni członkowie komisji?

TAK NIE

  1. Czy rozłożono karty z ważnymi głosami na stosy osobno dla każdego kandydata, przeliczono i wpisano do protokołu? TAK NIE
  2. Czy osobno spakowano w pakiety poszczególne głosy, opieczętowano i zabezpieczono?

TAK NIE

  1. Czy komisja sprawdziła sprawdzenia ilości ważnych głosów w wyborach do rad sejmików wojewódzkich? TAK NIE
  2. Czy karty z głosami uznanymi za nieważne oglądali wszyscy obecni członkowie komisji?

TAK NIE

  1. Czy rozłożono karty z ważnymi głosami na stosy osobno dla każdego kandydata, przeliczono i wpisano do protokołu? TAK NIE
  2. Czy osobno spakowano w pakiety poszczególne głosy, opieczętowano i zabezpieczono?

TAK NIE

  1. Czy komisja sprawdziła ilość ważnych głosów w wyborach na wójtów/ burmistrzów/prezydentów? TAK NIE
  2. Czy karty z głosami uznanymi za nieważne oglądali wszyscy obecni członkowie komisji?

TAK NIE

  1. Czy rozłożono karty z ważnymi głosami na kupki osobno dla każdego kandydata, przeliczono i wpisano do protokołu? TAK NIE
  2. Czy osobno spakowano w pakiety poszczególne głosy, opieczętowano i zabezpieczono?

TAK NIE

  1. Czy w czasie liczenia głosów były incydenty lub spory? TAK NIE
  2. Jeśli tak to czego dotyczyły? …………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

  1. Czy w czasie liczenia zawsze było obecne co najmniej 2/3 składu komisji w tym przewodniczący lub wiceprzewodniczący? TAK NIE
  2. Czy robiono przerwy między liczeniami TAK NIE
  3. Czy wówczas także było obecne 2/3 członków komisji? TAK NIE
  4. Czy do komisji był przydzielony pracownik obsługi informatycznej?

TAK NIE

  1. Czy jego działania nie utrudniały pracy komisji? TAK NIE
  2. Czy dane z każdego protokołu liczenia głosów zostały wprowadzone do systemu informatycznego po sporządzeniu pierwotnej wersji protokołu?

TAK NIE

  1. Czy system informatyczny wykazał błędy w danych? TAK NIE
  2. Jeśli wskazał to jaka była decyzja przewodniczącego komisji? …………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………….

  1. Czy jeden egzemplarz protokołu został wywieszony w odpowiedni sposób na lokalu?

TAK NIE

  1. Czy każdy obserwator społeczny i mąż zaufania, który o to poprosił, otrzymał kopię protokołu? TAK NIE
  2. Czy protokoły zostały odwiezione, czy też przekazane na miejscu osobie wyznaczonej przez urzędnika wyborczego? TAK NIE
  3. Jeśli protokoły były odwożone, to co w tym czasie działo się pozostałymi dokumentami i kartami z głosami? TAK NIE
  4. Czy zgłaszałeś uwagi do sposobu działania komisji do przewodniczącego?

TAK NIE

  1. Jeśli tak to jakie? …………………………………………………………………………………………………..

……………………………………………………………………………………………………………………………………….

  1. Uwagi …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

 

Podpis

Protokół z obserwacji wyborów pracy komisji w obwodzie numer ………….

gmina ……………………………………..………. powiat ……………………………………………………

województwo …………………………………………………………………

Imię i nazwisko męża zaufania/obserwatora (drukowanymi literami)

…………………………………………………………………………………………………………………Tel. ..…………………………….

Komisja do spraw przeprowadzenia głosowania (OKW1)

Komisja do ustalenia wyników głosowania (OKW2)

Obserwacje prowadzono w godzinach ( wpisać faktyczne godziny obserwacji z wyłączeniem przerw)……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

Do protokołu dołączono:

Listę kontrolną

Kopię protokołu komisji przeprowadzającej głosowanie

Kopie protokołu komisji ustalającej wynik głosowania

Nośnik z nagraniami

Inne załączniki………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………

W czasie obserwacji doszło do następujących zdarzeń które mogły mieć wpływ na przebieg i wynik wyborów:

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

W związku z zaobserwowanymi wydarzeniami proponuję złożyć protest wyborczy TAK NIE

Jeśli zaznaczono TAK należy niezwłocznie skontaktować się z numerem telefonu …………………….….. lub/oraz wysłać SMS na numer……………………….………… *

Data i podpis

*Numery telefonów ustalić i wpisać przy odbiorze upoważnień.

Opracowanie „Fundacja Batorego”

Poradnik dla obserwatorów społecznych

Informacje ogólne

Zasady przeprowadzenia wyborów reguluje Kodeks wyborczy przyjęty 5 stycznia 2011 r., potem wielokrotnie nowelizowany. Tekst jednolity został ogłoszony w Dzienniku Ustaw pod pozycją 754. Można go ściągnąć z Internetu spod adresu http://www.dziennikustaw.gov.pl/du/2018/754/D2018000075401.pdf na telefon albo tablet, tak żeby w każdej chwili mieć oficjalny tekst pod ręką w razie potrzeby, bo w niniejszym poradniku wymieniliśmy tylko najważniejsze przepisy. Numery artykułów podane poniżej odnoszą się właśnie do tej ustawy. Wspomniany tekst jednolity został potem zmieniony ustawą z dnia 15 czerwca 2018 r., ogłoszoną pod pozycją 1349, która jednak nie zmieniła samych procedur wyborczych, natomiast zniosła obowiązek rejestrowania przebiegu wyborów przez kamery w lokalu wyborczym i transmisji tego przebiegu w Internecie.

Wybory odbywają się pod nadzorem dwóch obwodowych komisji wyborczych: komisji ds. przeprowadzenia głosowania (czyli do pracy w lokalu wyborczym od rannych przygotowań do jego zamknięcia) oraz komisji ds. ustalenia wyników głosowania (czyli do liczenia głosów i wypełnienia protokołu). Po zamknięciu lokalu wyborczego pierwsza komisja protokolarnie przekazuje drugiej urnę wyborczą.

Zasady pracy obserwatorów społecznych regulują art. 103a §1 pkt 1 i 2 oraz art. 103b. Obserwator może być obecny przy wszystkich czynnościach obu komisji (od opieczętowania urny do podpisania ostatecznego protokołu, wprowadzenia go do komputera i przewiezienia protokołu do gminnej lub powiatowej komisji wyborczej). Należy z góry zaplanować sobie czas np. wyjścia na posiłki, tak aby obserwować najważniejsze wydarzenia: przygotowanie lokalu i opieczętowanie urny, przekazanie urny drugiej komisji, rozpoczęcie i zakończenie liczenia głosów, przygotowywanie protokołów przekazania urny oraz wyników wyborów (z uwzględnieniem zapisywania uwag mężów zaufania). Koniecznie trzeba być obecnym w czasie przewidywanego największego napływu głosujących (w Polsce tradycyjnie po zakończeniu mszy świętych w okolicznych kościołach oraz w porze poobiedniej), a także bezpośrednio przed zakończeniem głosowania (wtedy najłatwiej jest wydać kartę osobie nieuprawnionej na konto wyborcy, który jeszcze nie głosował).

Przygotowanie lokalu i przeprowadzenie głosowania

Obwieszczenie o granicach obwodów głosowania oraz o lokalach obwodowych komisji wyborczych musi być podane do wiadomości wyborców najpóźniej w 30. dniu przed dniem wyborów (art. 16). Jeśli mieszkańcy obwodu lub jego części w poprzednich wyborach głosowali w innym lokalu, niż teraz, to przy wejściu do dawnego lokalu komisarz wyborczy musi umieścić informację o nowej lokalizacji (art. 13b). Jeśli wiesz, że w Twoim obwodzie nastąpiła taka zmiana, to koniecznie sprawdź, czy istotnie taka informacja została wywieszona.

W lokalu wyborczym oraz na terenie budynku, w którym lokal się znajduje, nie może być żadnych materiałów propagandowych lub informacyjnych poza urzędowymi obwieszczeniami oraz oficjalną instrukcją Krajowego Biura Wyborczego o sposobie głosowania (art. 48). Jeśli np. na korytarzu szkolnym albo na tablicy przed wejściem do szkoły, w której odbywa się głosowanie, znalazłyby się materiały propagandowe, to członkowie komisji powinni zażądać ich usunięcia. Materiałem propagandowym są nie tylko plakaty wyborcze zachęcające do głosowania na konkretną partię czy konkretnego kandydata, ale także np. partyjne gazetki informacyjne w gablocie związku zawodowego. Na czas wyborów takie gabloty muszą być zasłonięte.

Przed rozpoczęciem głosowania urna musi zostać opieczętowana przez komisję wyborczą (art. 42 § 1). W szpitalach można dodatkowo korzystać z przenośnej urny, z tym że musi być przy niej zawsze obecnych co najmniej dwóch członków komisji. Karty wyborcze muszą być ostemplowane przez właściwą terytorialną komisję wyborczą (wojewódzką, powiatową lub gminną) oraz przez obwodową komisję wyborczą (art. 40 § 4). Komisja musi rozliczyć się z liczby ostemplowanych i wydanych kart, muszą one więc przez cały czas być pod kontrolą.

Głosowanie trwa od 7.00 do 21.00, z tym że osoby, które weszły do lokalu wyborczego przed 21.00, mogą oddać głos (art. 39). Jeśli w obwodzie wyborczym w szpitalu lub więzieniu wszystkie osoby wpisane do spisu wyborców oddadzą już głos, to głosowanie można zakończyć (jednak nie wcześniej, niż o 18.00).

W czasie głosowania w lokalu wyborczym w każdej chwili musi być co najmniej 2/3 członków komisji (art. 42 § 3).

Art. 52 określa szczegółowo tryb głosowania. Komisja może podzielić się na zespoły, zwykle odpowiadające poszczególnym domom lub rejonom wewnątrz obwodu. Przed wydaniem kart komisja musi stwierdzić tożsamość głosującej osoby. Należy to zrobić starannie, aby uniknąć sprzedawania głosów, zwłaszcza w miastach, gdzie członkowie komisji i głosujący nie znają się osobiście. Wyborca musi złożyć podpis na liście głosujących (chyba, że nie może tego zrobić z powodu niepełnosprawności – wówczas wydanie karty potwierdza członek komisji oraz jej przewodniczący). Nie musi to być podpis czytelny.

W wyborach samorządowych każdy musi głosować tam, gdzie został wpisany do spisu wyborców. Urząd gminy tworzy spisy wyborców na podstawie danych meldunkowych. Jeśli jednak ktoś mieszka nie tam, gdzie jest zameldowany, to powinien zwrócić się najpóźniej na 5 dni przed dniem wyborów do urzędu gminy, w której mieszka, o dopisanie do spisu wyborców w miejscu zamieszkania (art. 28) i wykreślenie ze spisu w miejscu zameldowania. Urząd w praktyce nie ma możliwości zweryfikowania prawidłowości takiego wniosku. Może to prowadzić do nadużyć, jeśli wyborcy na podstawie nieprawdziwego oświadczenia przeniosą się na teren gminy, w której z jakiegoś powodu chcą głosować (bo np. z sondaży wiadomo, że ich partii brakuje niewielu głosów do zwycięstwa). Jest to trudne do udowodnienia, zwłaszcza w dniu wyborów. Jeśli jednak autobusem (albo kilkoma samochodami) przyjedzie grupa osób, które mają w dowodzie osobistym wpisane inne miejsce zameldowania, to może to być oznaka naruszenia prawa. Osoby z obcym obywatelstwem wpisane do spisu wyborców mogą uczestniczyć w wyborach gminnych (do rad gmin oraz na wójta/burmistrza/prezydenta), ale nie w wyborach do rady powiatu i sejmiku wojewódzkiego (art. 26 § 6, 7 i 8).

Nie wolno wynosić kart do głosowania poza lokal wyborczy – jest to przestępstwo zagrożone karą grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do lat dwóch (art. 497a). W praktyce jest trudno wykryć popełnienie takiego czynu, jeśli jednak są podstawy do przypuszczeń, że ktoś taki czyn popełnia, to należy to odnotować.

Jednym ze sposobów kupowania głosów jest tzw. karuzela wyborcza. Pierwszy przekupiony wyborca wynosi czyste karty do głosowania, a do urny wrzuca przyniesioną czystą kartkę, ewentualnie wrzuca część kart, a część wynosi. Wyniesione karty przekazuje organizatorowi karuzeli, który po wypełnieniu wręcza je następnemu przekupionemu wyborcy, który wrzuca je do urny, a komplet czystych kart wynosi, tak aby można je przekazać kolejnemu. Jeśli okoliczności wskazują na taki proceder (np. regularnie co kilkanaście minut przychodzą głosować osoby pod wpływem alkoholu), a komisja na to nie reaguje, to należy to odnotować jako nieprawidłowość.

Członkowie komisji nie mają prawa udzielać żadnych dodatkowych informacji dotyczących list wyborczych (np. informować, kto startuje z którego komitetu lub z jakiego komitetu startuje konkretna osoba). Wyjątkiem jest odczytanie osobie niepełnosprawnej przez członka komisji wyborczej informacji o listach wyborczych, bez udzielania jakichkolwiek sugestii (art. 37c).

Po zakończeniu głosowania komisja ds. przeprowadzenia głosowania wraz z przewodniczącym komisji ds. ustalenia wyników głosowania pieczętuje otwór urny wyborczej. Następnie w obecności obu komisji przekazuje się spis wyborców, urnę, protokoły głosowania, niewykorzystane karty do głosowania, pełnomocnictwa oraz pieczęć komisji. Liczbę niewykorzystanych kart oraz pełnomocnictw wpisuje się do protokołu przekazania. Protokół podpisują członkowie obu komisji, a kopię protokołu może otrzymać każdy członek komisji i mąż zaufania (art. 70). Do protokołu wpisuje się także „inne istotne informacje”, np. o stwierdzonych nieprawidłowościach. Przewodniczący komisji musi wpisać do protokołu wszelkie uwagi mężów zaufania, jeśli są w nich wymienione konkretne zarzuty.

Liczenie głosów

Obliczanie głosów odbywa się wspólnie przez wszystkich członków komisji, przy czym w każdej chwili musi w tym uczestniczyć co najmniej 2/3 członków, w tym przewodniczący (lub zastępca, art. 71). Nie jest dozwolony np. podział na kilka podzespołów liczących niezależnie, co było powszechną praktyką przy wcześniejszych wyborach – obecnie może to być podstawa do zakwestionowania prawidłowości wyborów. Należy się jednak liczyć z tym, że taki tryb pracy (szczególnie w wyborach samorządowych) spowoduje znaczne wydłużenie czasu pracy komisji i należy być na to przygotowanym.

Po wyjęciu z urny każdego głosu najpierw należy sprawdzić, czy jest ważny. Zgodnie z art. 5 pkt 12 dla ważności głosu w kratce muszą być przeprowadzone co najmniej dwie linie, przecinające się wewnątrz kratki. Linii może być więcej, np. trzy tworzące gwiazdkę. Głos jest ważny nawet wówczas, gdy na karcie do głosowania coś dopisano (np. inne nazwisko, art. 41). Karty przedarte nie podlegają liczeniu (nie są głosami ważnymi ani nieważnymi). Wspólne sprawdzanie każdego głosu przez całą komisję powinno uniemożliwiać np. próbę unieważnienia głosu przez zaznaczenie dodatkowej kratki albo zamazanie kratki, tak aby nie było w niej widać przecinających się linii.

Komisja sporządza protokół (w dwóch egzemplarzach), zawierający m.in. liczbę głosów nieważnych (z podziałem na przyczyny nieważności) oraz liczbę głosów ważnych oddanych na każdą listę i każdego kandydata (art. 75). Protokół sporządza się ręcznie. Dopiero po podpisaniu protokołu przez członków komisji i jego ostemplowaniu dane są wprowadzane do komputera. Każdy członek komisji może zażądać wpisania do protokołu uwag z wymienieniem konkretnych zarzutów.

Podpisany protokół jest niezwłocznie wywieszany publicznie (zwykle w oknie lub na drzwiach lokalu wyborczego). Każdy członek komisji i mąż zaufania otrzymuje kopię protokołu. Obserwator powinien zrobić telefonem komórkowym zdjęcie wszystkich stron protokołu (na jednym zdjęciu można zmieścić dwie kolejne strony).

Protokół jest przekazywany gminnej komisji wyborczej (wybory władz gminnych) oraz powiatowej komisji wyborczej (wybory władz powiatu i sejmiku wojewódzkiego). Jeśli komisja stwierdzi błędy rachunkowe, to obwodowa komisja musi je poprawić. Oznacza to, że członkowie komisji powinni pozostać w jej siedzibie do czasu ostatecznego zweryfikowania poprawności protokołu.

ZAŚWIADCZENIE DLA MĘŻA ZAUFANIA

Ja ……………………………………………………………………………………………………………………………….,

(imię – imiona i nazwisko)

jako pełnomocnik wyborczy – osoba upoważniona przez pełnomocnika wyborczego, działając w imieniu:

Nazwa komitetu

zaświadczam, że Pan / Pani:

Imię

Drugie imię

Nazwisko

Numer ewidencyjny PESEL

został(-a) wyznaczony(-a) na męża zaufania do:

………………………………………………………………….…………………………………. w ……………………….

(nazwa komisji wyborczej i, w przypadku obwodowej komisji wyborczej, jej numer) (miejscowość)

w wyborach ……………………………………………………………………………………………………………………………………………

(nazwa wyborów)

zarządzonych na dzień ………………………………………………..

(data wyborów)

…………………………………………………………………………………

(podpis pełnomocnika lub osoby upoważnionej)

ZAŚWIADCZENIE DLA OBSERWATORA SPOŁECZNEGO

Ja ……………………………………………………………………………………………………………………………….,

(imię – imiona i nazwisko)

działając w imieniu organu uprawnionego do reprezentowania na zewnątrz stowarzyszenia/fundacji,*)

do którego(-ej) celów statutowych należy troska o demokrację, prawa obywatelskie i rozwój społeczeństwa obywatelskiego:

Nazwa stowarzyszenia lub fundacji

Numer KRS

zaświadczam, że Pan / Pani:

Imię

Drugie imię

Nazwisko

Numer ewidencyjny PESEL

został(-a) wyznaczony(-a) na obserwatora społecznego do:

………………………………………………………………….…………………………………. w ……………………….1) ( nazwa komisji wyborczej i, w przypadku obwodowej komisji wyborczej, jej numer )(miejscowość)

w wyborach ……………………………………………………………………………………………………………………………………………

(nazwa wyborów)

zarządzonych na dzień ………………………………………………..

(data wyborów)

….…………………………………..………..

(podpis osoby uprawnionej)

Jeżeli zaświadczenie wystawiła osoba upoważniona przez pełnomocnika, zaświadczenie należy okazać właściwej komisji wyborczej łącznie z kopią udzielonego upoważnienia.

 W przypadku wyznaczenia męża zaufania do obwodowej komisji wyborczej zaświadczenie dotyczy zarówno obwodowej komisji wyborczej ds. przeprowadzenia głosowania w obwodzie, jak i obwodowej komisji wyborczej ds. ustalenia wyników głosowania w obwodzie, chyba że zostanie w nim wskazana tylko jedna z tych komisji.

1

*) niepotrzebne skreślić lub pominąć

) W przypadku wyznaczenia obserwatora społecznego do obwodowej komisji wyborczej zaświadczenie dotyczy zarówno obwodowej komisji wyborczej ds. przeprowadzenia głosowania w obwodzie, jak i obwodowej komisji wyborczej ds. ustalenia wyników głosowania w obwodzie, chyba że zostanie w nim wskazana tylko jedna z nich.